Amsterdam \u015eehir K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nden i\u00e7eri girer girmez sizi bir piyano kar\u015f\u0131lar. Kendinize g\u00fcveniyorsan\u0131z, kullanman\u0131z serbesttir. \u0130yi \u00e7al\u0131yorsan\u0131z \u00e7evrenizde insanlar birikir. Vasatsan\u0131z sizi duymazlar bile; kendi i\u015fleriyle ilgilenirler. \u0130nternette gezinirler, gazete dergi okurlar, derslerine g\u00f6m\u00fcl\u00fcrler; (bazen epey g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde) sohbet ederler; \u00f6zel ekranlarda film seyrederler, m\u00fczik dinlerler\u2026 \u00c7ocuklar etrafta ko\u015fturur. Ac\u0131kan en \u00fcst kata \u00e7\u0131k\u0131p yeme\u011fini yer ya da bira-patates e\u015fli\u011finde gelen ge\u00e7eni seyreder. Kimisi gayet g\u00fczel bir manzaraya sahip k\u00fct\u00fcphaneye zaten sadece etraf\u0131 seyretmek i\u00e7in gelmi\u015ftir. Kimisi de bir dinleti, bir film g\u00f6sterimi ya da tiyatro oyunu i\u00e7in oradad\u0131r. Nihayet baz\u0131lar\u0131 da sadece kitab\u0131n\u0131 okur.<\/p>\n
2007\u2019de hizmete a\u00e7\u0131lan Amsterdam\u2019\u0131n bu sekiz katl\u0131, devasa k\u00fct\u00fcphanesi Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olma iddias\u0131nda. Daha da vurgulanan bir di\u011fer iddias\u0131ysa modern \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine cevap vermek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f olmas\u0131. Kitaplardan ibaret bir d\u00fcnya de\u011fil buras\u0131. Bir bulu\u015fma noktas\u0131, sosyalle\u015fme alan\u0131; bir nevi modern arena\u2026 Kitap unsurlar\u0131ndan sadece biri. K\u00fct\u00fcphane y\u00f6netimi sadece kitap sunarak, \u015fimdilerde epey bir devaml\u0131l\u0131k g\u00f6steren gen\u00e7leri oraya \u00e7ekemeyece\u011fini anlam\u0131\u015f olmal\u0131. Zira bunun i\u00e7in ziyaret\u00e7ilerin en seyrek g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yerlere bakmalar\u0131 yeter. Kitaplarla dolu raflar\u0131n aras\u0131ndaki koridorlar genelde bo\u015f. K\u0131sacas\u0131 kitap, Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u00fct\u00fcphanesinde bile yeterince pop\u00fcler de\u011fil.<\/p>\n
Okumaktan nefret edenler<\/p>\n
Bu s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 pop\u00fclarite bug\u00fcnlerde sanal \u00e2lemde de sorgulan\u0131yor. Facebook\u2019taki say\u0131s\u0131z gruplardan birinin ad\u0131 \u2018I Hate Reading\u2019. Yani \u2018okumaktan nefret edenler\u2019 burada toplan\u0131yor. Az buz de\u011fil, 450 bini a\u015fk\u0131n ki\u015fi… Facebook \u00e2detlerinin aksine, grupta herhangi bir tart\u0131\u015fma yok; hi\u00e7bir not mevcut de\u011fil. Kitaptan da okumaktan da nefret ediyorsan\u0131z (ki sizden bahsetmedi\u011fimiz a\u00e7\u0131k) sayfay\u0131 \u2018layk\u2019lay\u0131p ge\u00e7iyorsunuz. T\u00fcrk\u00e7esi, be\u011feniyorsunuz. Ama illa T\u00fcrk\u00e7e be\u011fenmek istiyorsan\u0131z, bu k\u00fcresel trend\u2019den T\u00fcrkiye\u2019yi mahrum etmek istemeyen taptaze ve T\u00fcrk\u00e7e bir Facebook grubuna da u\u011frayabilirsiniz. Duvar ayn\u0131 ac\u0131 duvar. Sadece \u2018Kitap okumaktan nefret ediyorum\u2019 yaz\u0131yor. M\u00fcdavimi hen\u00fcz az. An itibariyle 935 ki\u015fi nefretini beyan etmi\u015f durumda. \u0130nternetin diyalekti\u011fi s\u00fcratli; her teze antitez an\u0131nda \u00fcretiliyor. \u2018Okumay\u0131 seviyorum\u2019 grubu da art\u0131k Facebook b\u00fcnyesinde mevcut. Yaln\u0131z nefret karde\u015fli\u011fiyle k\u0131yaslan\u0131nca kitapseverlerin n\u00fcfusu pek m\u00fctevaz\u0131 kal\u0131yor: Sadece 45 bin ki\u015fi. Oran 10\u2019a bir. Ayn\u0131 oran T\u00fcrk\u00e7e gruplarda da tutturulmu\u015f. Kabaca bir hesapla, internet \u00e2leminde kitaptan nefret eden her on ki\u015fiye bir kitapsever d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130nsan \u00f6d\u00fcn\u00e7 veren bir k\u00fct\u00fcphane<\/p>\n
Kitap sevmezli\u011fin ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki yans\u0131malar\u0131 daha da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc. 2008 krizinden beri iki yakas\u0131n\u0131 bir araya getiremeyen Bat\u0131 \u00fclkelerinde, hem yerel hem de ulusal d\u00fczeyde b\u00fct\u00e7e kesintileri art\u0131k vaka-i adiyeden say\u0131l\u0131rken, kesintilerin hedefindeki ola\u011fan \u015f\u00fcpheliler hep ayn\u0131. \u00d6dene\u011fi ilk do\u011franan \u2018art\u0131k \u00e7ok kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131\u2019 varsay\u0131lan k\u00fct\u00fcphaneler oluyor. K\u00fct\u00fcphanecilerse bu varsay\u0131m\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in hizmetlerini \u00e7e\u015fitlendirmeye ve \u00e7ekici k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bir \u00f6rnek \u00e7\u00f6z\u00fcm Kanada\u2019n\u0131n Surrey \u015fehrinden geldi. Bu ay i\u00e7inde a\u00e7\u0131lacak \u015fehir k\u00fct\u00fcphanesinin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 kafalar\u0131n\u0131 bir s\u00fcredir bu soruna yoruyordu. Nihayet taze ve farkl\u0131 proje \u00fcrettiler. \u2018Ya\u015fayan kitaplar\u2019 isimli projede \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilenler matbu kitaplar de\u011fil, \u2018g\u00f6n\u00fcll\u00fc uzmanlar\u2019. Kullan\u0131c\u0131lar, astronom, bankac\u0131, gazi veya bah\u00e7\u0131van gibi unvanlar ta\u015f\u0131yan bu uzmanlarla 30-40 dakikal\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapabilecek ve onlara istedikleri sorular\u0131 y\u00f6neltebilecek.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131 bir kitap olarak kullanmak yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi say\u0131lmaz. 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Danimarka\u2019da do\u011fan bu ak\u0131ma sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri son y\u0131llarda s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvuruyor ve toplumun nispeten marjinal kesimlerinden gelen temsilcileri bir kitap gibi g\u00f6r\u00fc\u015fmecilere a\u00e7\u0131yorlar. D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u015fehrindeki k\u00fct\u00fcphanede de art\u0131k bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131l\u0131yor. Ama Surrey K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nde \u00fcretilen projenin ba\u015f\u0131ndaki Basi Ravi, bu konsepte \u00f6zg\u00fcn yorumlar\u0131n\u0131 katt\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cBizim kitaplar\u0131m\u0131z uzmanlar. K\u00fct\u00fcphane art\u0131k sadece i\u00e7inde kitaplar\u0131n oldu\u011fu tarihi bir bina de\u011fil.\u201d<\/p>\n
En b\u00fcy\u00fck kitap mezarl\u0131\u011f\u0131 haz\u0131rlan\u0131yor<\/p>\n
K\u00fct\u00fcphaneciler bile \u00e7areyi kitaplar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ar\u0131yorsa, kitaplar\u0131n \u00f6l\u00fcp \u00f6lmedi\u011fi sorusu ger\u00e7ekten sorulabilir mi? Bu soruya bir yan\u0131t ilk internet giri\u015fimcilerinden birinden, archive.org kurucusu Brewster Kahle\u2019den geliyor. Kendini \u015fimdiye dek web\u2019de var olan b\u00fct\u00fcn sayfalar\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 almaya adayan Kahle, portf\u00f6y\u00fcne son g\u00fcnlerde yeni ve iddial\u0131 bir proje daha katt\u0131. Art\u0131k var olan b\u00fct\u00fcn bas\u0131l\u0131 kitaplar\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 depolamak istiyor. Ama bunun i\u00e7in al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrden tarihi bir bina aram\u0131yor. Modern bir mimari tasar\u0131m\u0131n da pe\u015finde de\u011fil. Kahle, kitaplar\u0131 gemi konteynerlerinde saklayacak. Ba\u011f\u0131\u015flarla toparlad\u0131\u011f\u0131 500 binlik ilk parti, depolar\u0131 doldurmaya ba\u015flad\u0131 bile.<\/p>\n
Kahle bu rakam\u0131n ilk elde en az\u0131ndan 10 milyona ula\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Bu \u015fekilde bir zamanlar hayalini kurdu\u011fu efsanevi \u0131skenderiye K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nin yeniden in\u015fas\u0131 projesine giri\u015febilecek. Ama epey h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir farkla. Bu projede, i\u00e7inde insanlar\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, kitaplar\u0131n \u00f6d\u00fcn\u00e7 verildi\u011fi bir k\u00fct\u00fcphane tasarlanm\u0131yor. Elektronik kopyalar\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra, kitaplar\u0131n depolara doldurulmas\u0131yla yetiniliyor. Kopyalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na bir \u015fey gelirse, kitaplar bulunduklar\u0131 yerden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p yeniden canland\u0131racak. Kahle\u2019nin akl\u0131ndaki \u00f6rnek Norve\u00e7\u2019in Kuzey Kutbu yak\u0131n\u0131ndaki Svalbard Tak\u0131madalar\u0131\u2019nda in\u015fa edilen, donmu\u015f buz k\u00fctleleri alt\u0131na g\u00f6m\u00fcl\u00fc k\u00fcresel tohum bankas\u0131. D\u00fcnyadaki bitki t\u00fcrlerinin u\u011frayabilece\u011fi olas\u0131 bir felaketi bekleyen o so\u011fuk depo gibi, Kahle\u2019nin kitaplar\u0131 da modern mezarlar\u0131nda sessizce g\u00fcn dolduracak.<\/p>\n
T\u00fcrl\u00fc telif tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ortas\u0131nda 130 milyon kitapl\u0131k bir web projesine soyunan Google, ge\u00e7en haftalarda ad\u0131 k\u00fct\u00fcphanelerle \u00f6zde\u015f Arjantinli yazar Jorge Luis Borges\u2019in do\u011fum y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlayarak bir sempati \u00fcretme mesaisine giri\u015fmi\u015fti. Peki Google\u2019\u0131n kitaplar\u0131 da birer mezar ta\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr m\u00fc? \u00c7anlar sadece matbu kitaplar i\u00e7in \u00e7alm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Facebook\u2019taki kitap nefreti gruplar\u0131 b\u00fcy\u00fcrse, e-kitaplara da rahmet okuyabilirsiniz.<\/p>\n
Bir yazar\u0131n k\u00fct\u00fcphane m\u00fccadelesi<\/p>\n
Bir siyaset\u00e7i, bir yazar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131na al\u0131rsa uykular\u0131 ka\u00e7abilir mi? S\u00f6z konusu yazar Margaret Atwood\u2019sa, kesinlikle evet. Bizde en \u00e7ok \u2018K\u00f6r Suikast\u00e7i\u2019 adl\u0131 roman\u0131yla bilinen 72 ya\u015f\u0131ndaki Kanadal\u0131 yazar Atwood\u2019un bir g\u00fcn\u00fc asl\u0131nda gayet sessiz sakin ge\u00e7iyor: Yaz\u0131yor, okuyor, kazak \u00f6r\u00fcyor ve bah\u00e7esiyle u\u011fra\u015f\u0131yor. Ama Atwood bug\u00fcnlerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fehir Toronto\u2019daki k\u00fct\u00fcphanelerin kapat\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in fazla mesaide. Aktif olarak kulland\u0131\u011f\u0131 Twitter sayfas\u0131 \u00fczerinden 250 bine yak\u0131n takip\u00e7isini \u00f6rg\u00fctl\u00fcyor ve ses getiriyor.<\/p>\n
Hik\u00e2yeyi ba\u015fa saral\u0131m. Toronto Belediyesi yetkilileri, 2012 b\u00fct\u00e7esine dair 740 milyon dolarl\u0131k kesinti plan\u0131n\u0131 temmuz sonunda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131nda, bir\u00e7ok kurumdan itiraz y\u00fckselece\u011fini tahmin ediyorlard\u0131. Ama sorular hi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131 yerden, k\u00fct\u00fcphanelerden geldi. \u00d6zel bir dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketinin \u00f6nerileriyle olu\u015fturulan kesinti listesinde g\u00fcvenlik, sa\u011fl\u0131k ve ula\u015f\u0131m hizmetlerinin budanmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, \u015fehir k\u00fct\u00fcphanesinin baz\u0131 \u015fubelerinin kapat\u0131lmas\u0131, \u00f6deneklerin k\u0131s\u0131lmas\u0131 ve hizmet s\u00fcrelerinin azalt\u0131lmas\u0131 da bulunuyordu. Kitapsever Torontolular (n\u00fcfusun y\u00fczde 72\u2019si, 11 milyon kitaba sahip \u015fehir k\u00fct\u00fcphanesinden yararlan\u0131yor) itirazlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmekte gecikmedi. Buna ra\u011fmen, kesinti meselesiyle ilgilenen Belediye Dan\u0131\u015fman\u0131 Doug Ford (Belediye Ba\u015fkan\u0131 Rob Ford\u2019un da karde\u015fi), itirazlar\u0131 kale almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kati s\u00f6zlerle ifade etti: \u201cB\u00fct\u00e7eyi k\u0131s\u0131yoruz. K\u00fct\u00fcphaneleri kapatmak i\u00e7in bir dakika d\u00fc\u015f\u00fcnmem bile.\u201d<\/p>\n
Kanada\u2019n\u0131n edebiyat ikonlar\u0131ndan Margaret Atwood i\u015fte bu noktada devreye girdi. Yazar, kesintilere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan imza kampanyas\u0131n\u0131n internet adresini Twitter hesab\u0131ndan payla\u015f\u0131nca kat\u0131l\u0131m o kadar yo\u011fun oldu ki, kampanyan\u0131n sitesi \u00e7\u00f6kt\u00fc. Mesele art\u0131k hararet kazanm\u0131\u015f ve \u00fclkenin g\u00fcndemine oturmu\u015ftu. Ama danan\u0131n kuyru\u011funu kopmas\u0131na neden olan, ba\u015fkan\u0131n karde\u015fi olan dan\u0131\u015fman\u0131n \u015fu s\u00f6zleriydi: \u201cMargaret Atwood kim ki? Sokakta yan\u0131mdan ge\u00e7se tan\u0131mam.\u201d<\/p>\n
Destek ya\u011f\u0131yor<\/p>\n
Siyaset\u00e7i Ford tan\u0131m\u0131yor ama eserleri 45 y\u0131ld\u0131r onlarca dilde yay\u0131mlanan ve d\u00fcnya edebiyat\u0131n\u0131n ya\u015fayan en b\u00fcy\u00fck ustalar\u0131ndan kabul edilen Atwood, laf\u0131n\u0131 sak\u0131nmamas\u0131 ve inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da biliniyor. Yazar, Ford\u2019un bu s\u00f6zleri \u00fczerine, sivri dilini de kullanarak bir kampanya in\u015fa etti ve Twitter \u00fczerinden b\u00fcy\u00fctt\u00fc. An itibariyle g\u00f6sterilen ilgiden memnun: \u201cK\u00fct\u00fcphaneleri kurtarmak art\u0131k pop\u00fcler bir mesele. Belediye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hi\u00e7 bu kadar fazla mektup ve e-mail almad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.\u201d<\/p>\n
Bug\u00fcnlerde sadece Toronto\u2019dan de\u011fil, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan kampanyaya destek ya\u011f\u0131yor. \u00d6\u011frenciler k\u00fct\u00fcphane \u00fcyeliklerini yeniliyor; kitabevleri k\u00fct\u00fcphane kart\u0131yla gelenlere indirim yap\u0131yor, Atwood\u2019un da dahil oldu\u011fu Kanadal\u0131 yazarlar destek\u00e7ilerle bulu\u015fuyor. Kampanyaya omuz veren bir ba\u015fka Kanadal\u0131 yazar Joy Fielding meselenin siyasi sonu\u00e7lar\u0131na da dikkat \u00e7ekiyor: \u201cBir kitab\u0131n\u0131z varsa bir arkada\u015f\u0131n\u0131z var demektir. Ba\u015fkan Rob Ford\u2019un gelecek se\u00e7imlerde ka\u00e7 arkada\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdiden merak ediyorum.\u201d Ba\u015fkan kitapseverlerin mesaj\u0131n\u0131 \u00e7oktan ald\u0131. Planlar de\u011fi\u015fti. Belediye Meclisi bug\u00fcn k\u00fct\u00fcphane b\u00fct\u00e7esinin sadece y\u00fczde 10\u2019unu kesip kesemeyece\u011fini tart\u0131\u015f\u0131yor.\u00a0<\/strong><\/p>\n