Sahip oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131 kaynaklar ve yay\u0131nlar bak\u0131m\u0131ndan \u0130stanbul’un \u00f6nemli birka\u00e7 k\u00fct\u00fcphanesinden biri olan Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131’ndaki birbirinden de\u011ferli el yazmas\u0131 eserler, gazeteler ve haritalar, adeta nak\u0131\u015f i\u015fler gibi titizlikle yap\u0131lan konservasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla gelece\u011fe ta\u015f\u0131n\u0131yor. Koleksiyonunda 135 bin T\u00fcrk\u00e7e kitap, 35 bin Osmanl\u0131ca matbu kitap, 30 bin yabanc\u0131 kitap, 9 bin yazma kitap, 23 bin cilt dergi, 12 bin cilt gazete, 9 bin harita, 13 bin kartpostal, 479 adet alb\u00fcm bulunan Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n cilt ve onar\u0131m at\u00f6lyesinde, bu eserlerin gelece\u011fe ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in k\u00e2\u011f\u0131t restorat\u00f6rleri taraf\u0131ndan hummal\u0131 bir konservasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenler nedeniyle y\u0131llara meydan okumakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eken kurtlanm\u0131\u015f, y\u0131pranm\u0131\u015f, hasta ve yaral\u0131 eserler, \u00f6ncelikle \u00f6nemine ve hastal\u0131klar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n
Sonraki a\u015fama olarak, eksik sayfalar\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilen kitaplar\u0131n formalar\u0131 s\u00f6k\u00fcl\u00fcyor ve f\u0131r\u00e7alarla tozu temizleniyor. Kitapta olu\u015fan mantarlar da kimyasal sol\u00fcsyonlarla ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131yor. Kitaplar\u0131n en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015fman\u0131 olan kurtlar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 delikler doldurulduktan sonra y\u0131rt\u0131klar\u0131 yaman\u0131yor. Kitap, restorasyonun tamamlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan tekrar toplanmak \u00fczere cilthaneye g\u00f6nderiliyor daha sonra da dijital ortama aktar\u0131l\u0131yor. Restorasyon i\u015flemiyle \u00f6mr\u00fc daha da uzat\u0131lan eserler, yenilenmi\u015f halleriyle k\u00fct\u00fcphane raflar\u0131ndaki yerini al\u0131yor.
\nK\u00fct\u00fcphane ar\u015fivindeki nadir eserleri incelemek isteyen okuyucular ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, dijital veri olarak bu eserlere ula\u015fabiliyor.<\/p>\n
-1 milyon sayfal\u0131k dijital veri ambar\u0131-<\/p>\n
\u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fct\u00fcphane ve M\u00fczeler M\u00fc d\u00fcr\u00fc Ramazan Minder, AA muhabirine yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesinin k\u00fct\u00fcphanecilik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1924 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, 1928 y\u0131l\u0131nda \u015ei\u015fli’deki Atat\u00fcrk Evi’nde d\u00f6nemin Valisi ve Belediye Ba\u015fkan\u0131 olan Muhittin \u00dcst\u00fcnda\u011f’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir araya gelen Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, S\u00fcheyl \u00dcner, Osman Nuri Ergin, Halil Ethem’in kentteki gazete, dergi ve bir\u00e7ok kurumdan elde edilen m\u00fcze malzemelerini toplamaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Toplanan malzemeler \u00e7o\u011fal\u0131nca Beyaz\u0131t’taki medrese binas\u0131nda ilk k\u00fct\u00fcphane ve m\u00fcze \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra malzemeler zenginle\u015fince k\u00fct\u00fcphanenin medrese binas\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, m\u00fczenin ise bug\u00fcnk\u00fc Gazenfera\u011fa Medresesi’ne ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Minder, Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan binan\u0131n ise 1981 y\u0131l\u0131nda faaliyete ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ar\u015fivinin \u00f6zellikle ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 n verdi\u011fi eserlerden olu\u015ftu\u011funu dile getiren Minder, Osman Nuri Ergin, Tar\u0131k Zafer Tunaya, Beh\u00e7et Kemal \u00c7a\u011flar, Ahmet Kutsi Tecer’in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu bir\u00e7ok \u00f6nemli ismin kendi k\u00fct\u00fcphanelerini belediye k\u00fct\u00fcphanesine ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Kitaplar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayan ki\u015filerin \u00f6nemli isimler olmas\u0131 nedeniyle k\u00fct\u00fcphanelerinde de de\u011ferli eserlerin yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Minder, bug\u00fcn Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n koleksiyonunda 135 bin T\u00fcrk\u00e7e kitap, 35 bin Osmanl\u0131ca matbu kitap, 30 bin yabanc\u0131 kitap, 9 bin yazma kitap, 23 bin cilt dergi, 12 bin cilt gazete, 9 bin harita, 13 bin kartpostal, 479 adet alb\u00fcm bulundu\u011funu vurgulad\u0131. K\u00fct\u00fcphanedeki nadir eserleri gelecek ku\u015faklara aktarman\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revleri oldu\u011funu dile getiren Minder, “Bu ama\u00e7la iki \u015fey yap\u0131yoruz. Birincisi restorasyon at\u00f6lyesinde, nadir eserlerin, haritalar\u0131n, yazma kitaplar\u0131n ve kartpostallar\u0131n onar\u0131m\u0131 uzmanlar taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131yor. Bilimsel \u00f6l\u00e7\u00fcler \u00e7er\u00e7evesinde eserler onar\u0131l\u0131yor, restorasyonlar\u0131 tamamland\u0131ktan sonra kitap deposuna kald\u0131r\u0131l\u0131yor” dedi.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan kitap deposunun nemlendirme ve havaland\u0131rma iklimlendirme \u00f6zelliklerine sahip oldu\u011funu anlatan Minder, raf sisteminde, temiz bir ortamda eserlerin sakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, yazma eserlerin \u00f6zel kompakt raflarda korundu\u011funu s\u00f6yledi. Nadir eserleri okuyucu \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131karman\u0131n her a\u00e7\u0131dan s\u0131k\u0131 nt\u0131l\u0131 oldu\u011funu, okuyucular bu eserlerin sayfalar\u0131n\u0131 \u00e7evirdik\u00e7e zarar g\u00f6rme ihtimallerinin bulundu\u011funu belirten Minder, bu kapsamda nadir eserleri korumak ad\u0131na geli\u015fen teknolojik imkanlardan da faydalanarak dijital ortama aktard\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti. K\u00fct\u00fcphanenin kendi personeli ve teknik ekipman\u0131yla 1997 y\u0131l\u0131ndan beri bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini s\u00f6yleyen Minder, k\u00fct\u00fcphanede bug\u00fcn itibariyle 1 milyon sayfaya yak\u0131n dijital veri ambar\u0131 olu\u015fturduklar\u0131n\u0131, Osmanl\u0131ca gazete koleksiyonunun tamam\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fck boy Osmanl\u0131ca dergilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, yazma eserlerin y\u00fczde 80’inin, harita ve kartpostallar\u0131n dijital ortama aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi. Minder, okuyucular\u0131n art\u0131k yararlanmak istedikleri kaynaklara, okuyucu salonundaki bilgisayarlardan internet ortam\u0131ndan ula\u015fabildiklerini, yararlanmak istedikleri kaynaklar\u0131 kaydederek okuyucuya verebildiklerini kaydetti.<\/p>\n
-Kimyasal, fiziksel ve biyolojik fakt\u00f6rler etkiliyor-<\/p>\n
Cilt ve onar\u0131m at\u00f6lyesinde g\u00f6revli restorat\u00f6r Nergis Ulu da ka\u011f\u0131d\u0131n kimyasal, fiziksel ve biyolojik olarak \u00fc\u00e7 fakt\u00f6r taraf\u0131ndan tahrip edildi\u011fini anlatt\u0131. Fiziksel tahribin \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k ve nemden kaynaklanan zararlar oldu\u011funu belirten Ulu, “Kimyasal olarak da asidin etkilerinin yan\u0131 s\u0131ra yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan ya da daha sonra yap\u0131lan boyama, s\u00fcsleme gibi i\u015flemler sonucunda ka\u011f\u0131tta bozulma olabiliyor. Do\u011fal afetler, deprem, su bask\u0131n\u0131 gibi hasarlarla kar\u015f\u0131la\u015fabiliyoruz. Bunlar da biyolojik fakt\u00f6rler aras\u0131nda yer al\u0131yor” dedi. Eserlerin, hastalanmadan \u00f6nce koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayan Ulu, “T\u00fcrkiye olarak bu i\u015flemlere k\u00fct\u00fcphanelerde \u00e7ok ge\u00e7 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6ncelikle hasta belgelerle u\u011fra\u015f\u0131yoruz. Eserlerin korunmas\u0131nda depo \u015fartlar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc okuyucu zaten yeni belgeleri ister, nadir eserleri ise depoda muhafaza ediyoruz. Burada s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n 18 dereceyi ge\u00e7memesi, nemin y\u00fczde 50’de kalmas\u0131, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n 50 l\u00fcks\u00fcn \u00fcst\u00fcnde ya da alt\u0131nda olmamas\u0131 gerekir. Okuyucunun, belgeyi kullanmas\u0131 da eserin korunmas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1990 y\u0131l \u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat at\u00f6lye olarak 1995 y\u0131l\u0131nda faal hale geldi\u011fini belirten Ulu, sadece Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu k\u00fct\u00fcphane ve m\u00fczelerdeki ka\u011f\u0131t eserleri tamir ettiklerini s\u00f6yledi. Atat\u00fcrk Kitapl\u0131\u011f\u0131n\u0131n harita koleksiyonu bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir k \u00fct\u00fcphane oldu\u011funu, b\u00fcy\u00fck ebatl\u0131 ve \u00e7abuk y\u0131pranan belgeler olmalar\u0131 nedeniyle haritalar \u00fczerinde restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131klar\u0131n\u0131 anlatan Ulu, el yazmalar\u0131, gazeteler, grav\u00fcrler ve bask\u0131 kitaplar\u0131n da restore edildi\u011fini ifade etti. Ulu, haritalar\u0131n ebatlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 nedeniyle restorasyonlar\u0131n\u0131n daha zor oldu\u011funu anlatt\u0131.<\/p>\n
Restorasyon a\u015famas\u0131nda en dikkat edilmesi gereken \u015feyin iyi e\u011fitimli personel oldu\u011funu vurgulayan Ulu, iyi bir at\u00f6lyenin de restorasyonda \u00f6nemli oldu\u011funu, geni\u015f mekanlarda restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 daha iyi y\u00fcr\u00fct\u00fc ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtti. Ulu, T\u00fcrkiye’de son y\u0131llarda ka\u011f\u0131t restorat\u00f6r\u00fcn\u00fcn yeti\u015fmemesinin bu alanla ilgili \u00f6nemli sorunlardan biri oldu\u011funa dikkati \u00e7ekti. B\u00f6ceklerin her k\u00fct\u00fcphanenin sorunu oldu\u011funu anlatan Ulu, bu konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bunun t\u0131p alan\u0131 gibi uzun y \u0131llar ara\u015ft\u0131rma gerektirdi\u011fini kaydetti.
\nRestorasyon s\u0131ras\u0131nda ka\u011f\u0131d\u0131n yap\u0131s\u0131na en uygun olan do\u011fal malzemeyi kulland\u0131klar\u0131n\u0131, asitsiz Japon ka\u011f\u0131tlar\u0131 ve asitsiz yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar \u0131n tercih edildi\u011fini ifade eden Ulu, saklama a\u015famas\u0131nda kutular\u0131n da asit derecelerinin uygun olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.\u00a0<\/strong><\/p>\n