{"id":27241,"date":"2019-10-14T08:38:08","date_gmt":"2019-10-14T05:38:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/?p=27241"},"modified":"2023-10-17T13:31:44","modified_gmt":"2023-10-17T10:31:44","slug":"biyolojik-saat-ve-kutuphanelerde-7-24-saat-hizmet-uygulamasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/2019\/10\/14\/biyolojik-saat-ve-kutuphanelerde-7-24-saat-hizmet-uygulamasi","title":{"rendered":"\u201cBiyolojik Saat\u201d ve K\u00fct\u00fcphanelerde 7\/24 Saat Hizmet Uygulamas\u0131 | Prof. Dr. B\u00fclent Y\u0131lmaz"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>K\u00fct\u00fcphanelerde 7\/24 saat hizmet uygulamas\u0131 ile ilgili olarak daha \u00f6nce genel yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 bir k\u00fct\u00fcphane t\u00fcr\u00fc (halk k\u00fct\u00fcphanesi) \u00fczerinden BBY Haber\u2019deki <\/em>k\u00f6\u015fe yaz\u0131m\u0131z<\/a><\/strong>da ortaya koymu\u015ftuk. Ancak orada konunun \u00e7ok k\u0131saca dile getirdi\u011fimiz bir unsurunu ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fcte\u00e7 alt\u0131na alman\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bunun temel nedeni, s\u00f6z konusu ayr\u0131nt\u0131n\u0131n \u201cinsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d ile ilgili olmas\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda konu g\u00fcncelli\u011fini yitirecek bir konu gibi de g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n

\u00d6ncelikle \u015funu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek isteriz: \u201cHangi t\u00fcr k\u00fct\u00fcphane olursa olsun, \u2018k\u00fct\u00fcphane i\u00e7inde\u2019 kesintisiz 7 g\u00fcn 24 saat hizmet yakla\u015f\u0131m\u0131 ve uygulamas\u0131n\u0131 genel olarak yanl\u0131\u015f bulmaktay\u0131z.\u201d Bunun gerek\u00e7elerini daha \u00f6nce s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz yaz\u0131<\/a><\/strong>da belirtmi\u015ftik. Ve genel olarak da \u201cbu uygulaman\u0131n k\u00fct\u00fcphaneleri ger\u00e7ek i\u015flevlerinden ve niteliklerinden uzakla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fck. Bu yaz\u0131da ise konuyu, \u201cbiyolojik saat<\/strong>\u201d olgusu\/ger\u00e7e\u011fi ile ili\u015fkilendirerek ele almak istiyoruz.<\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi t\u00fcm canl\u0131lar i\u00e7in \u201cbiyolojik saat\u201d ger\u00e7e\u011fi vard\u0131r. Biyolojik saat, \u201cg\u00fcn\u201d denilen 24 saatlik g\u00fcnd\u00fcz\/gece d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde canl\u0131lar\u0131n ve elbette insanlar\u0131n fizyolojik (ya\u015famsal) s\u00fcre\u00e7lerini belirleyen fiziksel ve biyolojik bir olgudur. \u0130nsan v\u00fccudunun i\u015fleyi\u015fi yani fizyolojik mekanizmas\u0131,\u00a0biyolojik saat<\/em><\/strong>\u00a0ad\u0131 verilen do\u011fal bir ritimle y\u00f6netilir. Biyolojik saat<\/strong>, canl\u0131lar\u0131n hormonlar\u0131n\u0131n, v\u00fccut sistemlerinin (kas, sindirim, sinir vb.) ve v\u00fccut metabolizmalar\u0131n\u0131n en uygun saatler aras\u0131nda verimlilik g\u00f6sterdi\u011fi zaman g\u00f6stergesine denir. Biyolojik saat ayn\u0131 zamanda canl\u0131lar\u0131n hormonal dengesini sa\u011flar ve hormonlar\u0131n sal\u0131naca\u011f\u0131 zaman\u0131 ayarlar. Bu ve bunun benzeri b\u00fct\u00fcn metabolik i\u015flemleri d\u00fczenleyen biyolojik saattir.<\/p>\n

\u0130nsano\u011flu\u00a0ya\u015fam\u0131n\u0131 biyolojik saat\u00a0<\/strong>ile\u00a0uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 takdirde d\u00fczenleyebilir. Biyolojik saate en uygun olarak uyuma saatleri \u00f6rne\u011fi verilebilir. \u0130nsano\u011flunun v\u00fccut sistemi\u00a0 g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fmak ve gece de dinlenmek \u00fczere programlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yakla\u015f\u0131k olarak 23:00-05:00 saatleri aras\u0131nda, yani gece karanl\u0131kta salg\u0131lanan melatonin<\/em> hormonu, v\u00fccudun biyolojik saatini koruyup ritmini ayarlar ve di\u011fer yararlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kansere kar\u015f\u0131 koruyucu direncini art\u0131r\u0131r. Gece yeterince karanl\u0131k olmamas\u0131 durumunda ise\u00a0 bu hormon ya hi\u00e7 salg\u0131lanmaz ya da miktar\u0131 azal\u0131r. Bu nedenle, \u00f6rne\u011fin kanser hastalar\u0131n\u0131n kesinlikle karanl\u0131k ortamlarda yat\u0131r\u0131lmalar\u0131 istenmektedir. Gece vardiyas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan kad\u0131nlar \u00fczerinde yap\u0131lan klinik ara\u015ft\u0131rmalar, bu \u00e7al\u0131\u015fma diliminin g\u00f6\u011f\u00fcs kanseri riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (WHO) biyolojik saat bozulmas\u0131na neden olan vardiya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u201colas\u0131 kansorejen\u201d olarak listelemektedir\u00a0 (Ko\u00e7er, 2019). Ayr\u0131ca uykudan uyanmadan \u00f6nce de, insan biyolojik saati kortizol<\/em> hormonu salg\u0131layarak metabolik h\u0131z\u0131 artt\u0131r\u0131r, b\u00f6ylece ba\u015flayacak g\u00fcn i\u00e7in enerji gereksinimi hissetmeyiz.<\/p>\n

K\u0131saca, biyolojik saat sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruman\u0131n ve ya\u015fam kalitemizi art\u0131rman\u0131n en do\u011fal ve gerekli yoludur.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki k\u00fct\u00fcphanelerde \u00f6zellikle son y\u0131llarda giderek yayg\u0131nla\u015fan 7\/24, yani k\u00fct\u00fcphanelerin 7 g\u00fcn 24 saat a\u00e7\u0131k kalmas\u0131 yakla\u015f\u0131m ve uygulamas\u0131 hen\u00fcz ciddi olarak bilimsel bir tart\u0131\u015fma konusu olamam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa bu son derece gerekli bir tart\u0131\u015fmad\u0131r. Genellikle \u00fcst kademe y\u00f6neticilerin (vali, kaymakam, il k\u00fclt\u00fcr ve turizm m\u00fcd\u00fcr\u00fc, rekt\u00f6r vb.) iyi niyetle ve bazen de \u201cbenzer kurumlar yap\u0131yor biz de yapal\u0131m\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini istedikleri bu uygulama, konunun do\u011frudan ilgilisi ve uygulay\u0131c\u0131s\u0131 durumunda olan uzmanlar ve \u00e7al\u0131\u015fanlarla birlikte de yeterince de\u011ferlendirilmemektedir.<\/p>\n

Biyolojik saat olgusu\/ger\u00e7e\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde s\u00f6ylemek gerekirse; k\u00fct\u00fcphaneleri 7\/24 saat a\u00e7\u0131k tutmak hem kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hem de \u00e7al\u0131\u015fan personelin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilecek bir uygulama anlam\u0131na gelir. K\u00fct\u00fcphaneleri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda ders \u00e7al\u0131\u015fma mekan\u0131\/et\u00fct durumuna d\u00fc\u015f\u00fcren bu uygulama, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n uyumalar\u0131 gereken zamanda uyan\u0131k kalmalar\u0131n\u0131 \u00f6zendiren\/cesaretlendiren, personeli de uyan\u0131k kalmaya zorunlu tutan bir hizmet niteli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. K\u00fct\u00fcphaneler, fark\u0131nda olmadan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ve personelinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131, biyolojik saatlerini, metabolik ve hormonal sistemlerini, \u00e7e\u015fitli fizyolojik s\u00fcre\u00e7lerini ve ya\u015fam ritimlerini olumsuz etkileyebilecek bir uygulamaya neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u201c7\/24 saat uygulamas\u0131n\u0131 \u00f6zellikle kullan\u0131c\u0131lar\u0131n istedikleri, hatta bask\u0131 yapt\u0131klar\u0131, onlar\u0131n k\u00fct\u00fcphaneye kendi tercih ve iradeleri ile geldikleri, dolay\u0131s\u0131yla bunda (biyolojik saati olumsuz etkilemede) k\u00fct\u00fcphanelerin sorumlulu\u011funun olamayaca\u011f\u0131\u201d bi\u00e7iminde bir kar\u015f\u0131 sav \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmemize engel de\u011fildir: K\u00fct\u00fcphaneler 7 g\u00fcn 24 saat a\u00e7\u0131k kal\u0131nca \u00f6\u011frenciler de (en az\u0131ndan \u00f6nemlice bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc) \u00a0ders \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini buna g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmekte, \u201cgece nas\u0131lsa k\u00fct\u00fcphane a\u00e7\u0131k, o zaman, orada ders \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m,\u201d gibi bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirebilmektedirler. Yani, bu uygulama \u00f6\u011frencilerin ders \u00e7al\u0131\u015fma zamanlar\u0131n\u0131 geceye kayd\u0131rmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00f6zendirici ve cesaretlendirici olabilmektedir. Ayr\u0131ca, g\u00f6zlem ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerimiz \u00e7er\u00e7evesinde belirtmek gerekirse, bu uygulama, k\u00fct\u00fcphanelerde \u00e7al\u0131\u015fan personel taraf\u0131ndan genelde do\u011fru ve gerekli de bulunmamakta, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n aksine ve \u00e7o\u011funlukla irade ve tercihlerinin d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak durumunda kalmaktad\u0131rlar. K\u00fct\u00fcphane kurumu, insanlar\u0131n uyumalar\u0131 gereken zamanda uyan\u0131k kalmalar\u0131n\u0131 \u00f6zendirecek\/destekleyecek ve personel a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zorunlu tutacak, insanlar\u0131n biyolojik saatlerini bozacak yakla\u015f\u0131mlarda bulunmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

K\u0131saca, insan\u0131n biyolojik saate uygun ya\u015famas\u0131 sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli bir gerekliliktir ve k\u00fct\u00fcphane i\u00e7inde 7\/24 saat hizmet uygulamas\u0131 hem kullan\u0131c\u0131lar ve hem de personel a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunu olumsuz etkileyebilecek riskler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Burada yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamas\u0131 gereken nokta \u015fudur: K\u00fct\u00fcphaneler olanaklar\u0131 varsa elbette 7\/24 saat hizmet (dan\u0131\u015fma, \u00f6d\u00fcn\u00e7 verme vb.) verebilir ve hatta vermelidir. Ancak bunu k\u00fct\u00fcphane i\u00e7inde, k\u00fct\u00fcphaneyi a\u00e7\u0131k tutarak de\u011fil bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerini kullanarak, uzaktan, evden, yurttan, ofisten vb. mekanlardan ba\u011flanarak, elektronik yolla sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Ve unutulmamal\u0131d\u0131r ki, k\u00fct\u00fcphanelerin ders \u00e7al\u0131\u015fma ve et\u00fct merkezi olma gibi bir i\u015flevleri de aslen yoktur. Bu, k\u00fct\u00fcphanelerin niteli\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcren bir durumdur.<\/p>\n

Konunun istisnalar\u0131 olabilir; \u00e7ok \u00f6zel durumlarda baz\u0131 k\u00fct\u00fcphaneler 7\/24 a\u00e7\u0131k kalabilir. Ve \u00e7ok isteniyorsa \u00f6zellikle \u00fcniversitelerdeki s\u0131nav d\u00f6nemlerinde birka\u00e7 haftal\u0131k 7\/24 uygulamas\u0131 \u201cara \u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d olabilir.<\/p>\n

Konunun, \u201cbiyolojik saat\u201d ger\u00e7e\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda, ele al\u0131nmas\u0131 gereken bir\u00e7ok boyutunun oldu\u011funun fark\u0131nday\u0131z; ama \u201c\u00f6nce insan\u201d, \u201c\u00f6nce insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 her \u015feyin \u00f6tesinde bir \u00f6neme sahiptir. Konunun burada dile getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bu yan\u0131yla da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinde b\u00fcy\u00fck yarar bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n

https:\/\/evrimagaci.org\/biyolojik-saat-ve-kronobiyoloji-nedir-51<\/a><\/p>\n

https:\/\/www.bilgiustam.com\/biyolojik-saat-nedir\/<\/a><\/p>\n

https:\/\/xyazar.com\/biyolojik-saat-nedir<\/a><\/p>\n

Ko\u00e7er, Dursun. (2019). \u201cI\u015f\u0131k kirlili\u011fi\u201d, Herkese Bilim ve Teknoloji<\/em>. Say\u0131 185. 11 Ekim 2019.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fct\u00fcphanelerde 7\/24 saat hizmet uygulamas\u0131 ile ilgili olarak daha \u00f6nce genel yakla\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 bir k\u00fct\u00fcphane t\u00fcr\u00fc (halk k\u00fct\u00fcphanesi) \u00fczerinden BBY Haber\u2019deki k\u00f6\u015fe yaz\u0131m\u0131zda ortaya koymu\u015ftuk. Ancak orada konunun \u00e7ok k\u0131saca dile getirdi\u011fimiz bir unsurunu ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fcte\u00e7 alt\u0131na alman\u0131n yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bunun temel nedeni, s\u00f6z konusu ayr\u0131nt\u0131n\u0131n \u201cinsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d ile ilgili olmas\u0131d\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda konu g\u00fcncelli\u011fini […]<\/p>\n","protected":false},"author":146,"featured_media":27242,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1502],"tags":[1129,1460],"class_list":["post-27241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-prof-dr-bulent-yilmaz","tag-7-24-kutuphane","tag-kose-yazarlari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27241"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/users\/146"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27241"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31154,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27241\/revisions\/31154"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}