{"id":27027,"date":"2019-09-02T13:22:12","date_gmt":"2019-09-02T10:22:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/?p=27027"},"modified":"2019-09-02T13:53:55","modified_gmt":"2019-09-02T10:53:55","slug":"kitaplik-mi-kutuphane-mi-prof-dr-bulent-yilmaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/2019\/09\/02\/kitaplik-mi-kutuphane-mi-prof-dr-bulent-yilmaz","title":{"rendered":"Kitapl\u0131k m\u0131, K\u00fct\u00fcphane mi? | Prof. Dr. B\u00fclent Y\u0131lmaz"},"content":{"rendered":"

[avatar user=”bulentyilmaz” \/]
\nProf.Dr.B\u00fclent YILMAZ<\/a>
\nHacettepe \u00dcniversitesi BBY B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>Kitapl\u0131k ve k\u00fct\u00fcphane kavramlar\u0131 birbirinin yerine kullan\u0131labilir mi? Ayn\u0131 anlama m\u0131 sahipler? Kavramsal ve terminolojik olarak aralar\u0131nda fark var m\u0131? Varsa nedir? Nerede k\u00fct\u00fcphane, nerede kitapl\u0131k demeliyiz?<\/p>\n

\u201cH\u00e2l\u00e2 bu konuyu mu konu\u015fup, tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z; bu konu eskide kalmad\u0131 m\u0131\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnenlerimiz olabilir.<\/p>\n

Ancak konuyu arada bir tart\u0131\u015fma masas\u0131na yat\u0131rmakta ve g\u00fcndeme getirmekte yarar olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki kavram\u0131n ayn\u0131 anlamda ve birbirinin yerine kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na h\u00e2l\u00e2 rastl\u0131yoruz. Bu yanl\u0131\u015f kullan\u0131m \u00f6zellikle alan d\u0131\u015f\u0131nda daha yayg\u0131n; aradaki ayr\u0131m (fark) g\u00f6z ard\u0131 ediliyor. Bunun da \u00f6tesinde T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nun halen eri\u015fime a\u00e7\u0131k \u00e7evrimi\u00e7i resmi T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde k\u00fct\u00fcphane<\/em> terimi \u201ckitapl\u0131k\u201d olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f durumda. Yani ikisi ayn\u0131 kavramlar olarak kabul edilmi\u015f. Ayr\u0131ca bilindi\u011fi \u00fczere, 1974 y\u0131l\u0131nda Prof. Dr. Berin U. Yurdado\u011f Hoca taraf\u0131ndan haz\u0131rlanarak T\u00fcrk Dil Kurumu yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve alan\u0131m\u0131z\u0131n bu nitelikte ilk ve tek T\u00fcrk\u00e7e\u00a0 s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc say\u0131lan eserin ad\u0131 da \u201cKitapl\u0131kbilim Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>\u201dd\u00fcr.<\/p>\n

Asl\u0131nda beni bu konuda yazmaya Lydia Pyne\u2019nin yenice okudu\u011fum ve 2019 y\u0131l\u0131nda \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131ndan yay\u0131mlanan \u201cKitapl\u0131k\u201d<\/em> adl\u0131 eseri y\u00f6neltti. (Bu arada, s\u00f6z konusu kitab\u0131 sizlere de \u00f6neririm.)<\/p>\n

\u00c7ok uzun tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131m. Ancak yaz\u0131 biraz akademik olmak zorunda.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fc\u015flerimi k\u0131saca \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klayay\u0131m:<\/p>\n

Arap\u00e7a kutub<\/em> ve Fars\u00e7a \u2013hane<\/em> terimlerinden olu\u015fan k\u00fct\u00fcphane<\/strong>, bile\u015fik bir s\u00f6zc\u00fck olup, \u201ckitaplar evi\u201d anlam\u0131na gelir. Arap\u00e7a kitap<\/em> terimi ile T\u00fcrk\u00e7e yap\u0131m eki \u2013l\u0131k<\/em>\u2019\u0131n birle\u015fimi ile olu\u015fan kitapl\u0131k<\/em> terimi de \u201ckitap konulan yer\/mek\u00e2n\u201d demektir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ayn\u0131 anlama sahip gibiler. \u0130kisinde de \u201cyer\u201d anlam\u0131 var.<\/p>\n

Oysa, bunlar, en az\u0131ndan bence, farkl\u0131lar\u0131 olan kavramlard\u0131r.<\/p>\n

Bu iki kavram aras\u0131ndaki fark\u0131 anlamak i\u00e7in bir isme \u2013l\u0131k<\/em> ekinin katt\u0131\u011f\u0131 anlam ile hane<\/em> kavram\u0131n\u0131n katt\u0131\u011f\u0131 anlam aras\u0131ndaki farka bakmak gerekir.<\/p>\n

Bakal\u0131m.<\/p>\n

Az \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi, -l\u0131k<\/em> eki sonuna geldi\u011fi her hangi bir ismin belirtti\u011fi nesnenin \u201ckonuldu\u011fu yer\u201d anlam\u0131 verir (i\u015flevlerinden birisi budur). \u00d6rne\u011fin, k\u00f6m\u00fcrl\u00fck, k\u00f6m\u00fcr konulan yer; gazetelik, gazete konulan yer (gere\u00e7); samanl\u0131k, saman konulan yer ve \u00e7\u00f6pl\u00fck, \u00e7\u00f6p konulan yer gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

-hane<\/em> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de sonuna geldi\u011fi isme yer, mek\u00e2n, ev, konut anlam\u0131 katar. \u00d6rne\u011fin, bal\u0131khane, bal\u0131klar\u0131n konuldu\u011fu, al\u0131nd\u0131\u011f\u0131-sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mek\u00e2n\/yer; yaz\u0131hane, yaz\u0131 yaz\u0131lan mek\u00e2n; yatakhane, yat\u0131lan mek\u00e2n\/yer.<\/p>\n

Kan\u0131mca bu iki kavram aras\u0131ndaki ilk fark \u015fu: -l\u0131k<\/em> ekinin verdi\u011fi \u201cyer\/mek\u00e2n\u201d anlam\u0131nda \u201ceylem (hareket) durumu\u201d yok ya da \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131. Yani \u2013l\u0131k<\/em> ekli terimde a\u011f\u0131rl\u0131kla \u00a0o nesneyi (gazeteyi, k\u00f6m\u00fcr\u00fc, saman\u0131) koydu\u011fumuz-ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve korudu\u011fumuz yer anlam\u0131 var. Oysa \u201chane<\/em>\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi \u201cyer\/mek\u00e2n\u201d anlam\u0131nda bir eylemlilik (hareketlilik) vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kahvehane<\/em> dendi\u011finde oturulan, sohbet edilen, oyun oynanan vb. eylemler (hareketler) s\u00f6z konusudur. Ya da bal\u0131khane<\/em> dedi\u011fimizde yine bal\u0131k alma, satma belki pi\u015firme, yeme gibi eylemleri d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Yaz\u0131hane<\/em> kavram\u0131nda da benzer durum var; \u201cyaz\u0131 yazma\u201d eylemi s\u00f6z konusu. \u00c7ama\u015f\u0131rhane<\/em>, \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131n hem kondu\u011fu ama ayn\u0131 zamanda y\u0131kand\u0131\u011f\u0131 yer. Evet, hane<\/em> kavram\u0131 sonuna geldi\u011fi terime, \u201ckonulan\/korunan yer\u201d anlam\u0131 kat\u0131yor ancak bunun \u00f6tesinde bir eylemlilik<\/em> (hareketlilik<\/em>) anlam\u0131 da y\u00fckl\u00fcyor.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, hane<\/em> \u201cev\u201d anlam\u0131na gelen ve bir \u00e7ok b\u00f6l\u00fcmden (oda, mutfak, banyo vb.) olu\u015fan mek\u00e2nd\u0131r. \u2013l\u0131k<\/em> ekli mek\u00e2nlar\u0131n ise\u00a0 genelde tek eylemin (genelde bulundurulma-tutma-korunma) oldu\u011fu tek b\u00f6l\u00fcml\u00fc yer anlam\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Bu iki kavram aras\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir fark da \u015fudur: –l\u0131k<\/em> eki ile olu\u015fturdu\u011fumuz terimlerde mek\u00e2n\/yer anlam\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u201cgere\u00e7\u201d anlam\u0131 da vard\u0131r. Oysa, hane<\/em>\u2019de b\u00f6yle bir anlam olmaz. \u00d6rne\u011fin, gazetelik<\/em>, gazeteleri koydu\u011fumuz raf, kutu vb. gere\u00e7 anlam\u0131na gelir. Ekmeklik<\/em>, kalemlik<\/em> kavramlar\u0131nda da \u00f6yle: Ekmekleri, kalemleri koydu\u011fumuz kutuyu (gereci) kastederiz. Suluk<\/em>, su koydu\u011fumuz kapt\u0131r. \u00a0\u201cEkmekhane, kalemhane, suhane\u201d<\/em> demeyiz. \u00d6rne\u011fin, b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalarda kitaplar\u0131m\u0131z\u0131 koymak i\u00e7in \u201ckitapl\u0131k\u201d sat\u0131l\u0131r, \u201ck\u00fct\u00fcphane\u201d sat\u0131lmaz.<\/p>\n

Bir ba\u015fka fark olarak -l\u0131k<\/em> ekli yerlerin, hane<\/em> ekli yerlere g\u00f6re genelde daha k\u00fc\u00e7\u00fck mek\u00e2nlar\u0131 ifade etti\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Odunluk, k\u00f6m\u00fcrl\u00fck, samanl\u0131k vb. gibi.<\/p>\n

\u015eimdi, -l\u0131k<\/em> ekli yer terimleri ile hane<\/em> ekli yer terimleri aras\u0131ndaki farklar\u0131 \u00f6zetleyelim: <\/strong><\/p>\n