{"id":16887,"date":"2015-05-18T11:16:24","date_gmt":"2015-05-18T08:16:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/?p=16887"},"modified":"2015-05-18T11:16:24","modified_gmt":"2015-05-18T08:16:24","slug":"osmanlilarda-kutuphaneler-ve-kutuphanecilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/2015\/05\/18\/osmanlilarda-kutuphaneler-ve-kutuphanecilik","title":{"rendered":"Osmanl\u0131larda K\u00fct\u00fcphaneler ve K\u00fct\u00fcphanecilik"},"content":{"rendered":"

\"\"30 y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n mahsul\u00fc olarak Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan ne\u015fredilen \u201cOsmanl\u0131larda K\u00fct\u00fcphaneler ve K\u00fct\u00fcphanecilik<\/strong>\u201d adl\u0131 kitab\u0131n yazar\u0131 Prof. Dr. \u0130smail E. Er\u00fcnsal, I. Mahmud\u2019un Ayasofya, Fatih ve Galatasaray k\u00fct\u00fcphanelerinin yan\u0131nda imparatorlu\u011fun en uzak b\u00f6lgelerindeki kalelerde bile k\u00fct\u00fcphane kuran bir insan oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihi \u00fczerine teksif eden \u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesi ilm\u00ee dan\u0131\u015fman\u0131 Prof. Dr. \u0130smail E. Er\u00fcnsal’la Osmanl\u0131larda Sahafl\u0131k ve Sahaflar ve Osmanl\u0131 K\u00fclt\u00fcr Tarihinin Bilinmeyenleri adl\u0131 kitaplar\u0131ndan sonra ne\u015fretti\u011fi Osmanl\u0131larda K\u00fct\u00fcphaneler ve K\u00fct\u00fcphanecilik kitab\u0131n\u0131 etraf\u0131nda konu\u015ftuk. Osmanl\u0131larda k\u00fct\u00fcphane dedi\u011fimizde nas\u0131l bir mekan canland\u0131rmal\u0131y\u0131z g\u00f6z\u00fcm\u00fczde? Biz de\u011ferlendirme yaparken hep bug\u00fcne bak\u0131p anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. En b\u00fcy\u00fck hatam\u0131z bu. K\u00fct\u00fcphane deyince m\u00fcstakil, \u00e7ok katl\u0131, odalar\u0131 olan, y\u00fczlerce raf vs. bir yer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Oysa \u00f6yle de\u011fil\u2026 Bat\u0131’da da mesela bir manas\u0131t\u0131r\u0131n bir odas\u0131nda 50 kitap var, bu da bir k\u00fct\u00fcphanedir. Bizde k\u00fct\u00fcphane medrese hoca ve talebelerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderecekleri bir koleksiyon. Bu bazen 50, bazen 100, bazen 150 kitap olur. Mesela bir tekkede Mesnevi, Muhammediyye, Ahmediyye gibi halk\u0131n okuyabilece\u011fi 30-40 eserden olu\u015fanlara bile k\u00fct\u00fcphane diyoruz. Bu o d\u00f6neme g\u00f6re\u2026 \u015eimdi g\u00fclebilirsiniz buna, 40 kitaptan k\u00fct\u00fcphane mi olur? Ama bug\u00fcnden bak\u0131p de\u011ferlendirmemek laz\u0131m. O d\u00f6nemdeki ihtiya\u00e7 o kadar ve ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131yor.
\n3 NES\u0130L K\u0130TAP KURDU SADRAZAMLAR
\nOsmanl\u0131larda ilk tam te\u015fekk\u00fcll\u00fc k\u00fct\u00fcphane ne zaman kuruluyor?
\n\u015eimdi \u0130stanbul’da k\u00fclliyelerin i\u00e7inde m\u00fcstakilen, bir oda da yer alan k\u00fct\u00fcphaneler var. Fakat m\u00fcstakil bir k\u00fct\u00fcphane i\u00e7in 17. y\u00fczy\u0131la kadar beklememiz gerekecek. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed Pa\u015fa k\u00fclliyesini in\u015fa ederken k\u00fct\u00fcphanesini de buraya vakfediyor, fakat \u00e7ok ge\u00e7meden \u00f6l\u00fcyor. Yap\u0131m\u0131 ba\u015flayan k\u00fclliyenin in\u015fas\u0131n\u0131 o\u011flu kitap merakl\u0131s\u0131 Faz\u0131l Ahmed Pa\u015fa k\u00fct\u00fcphane binas\u0131yla beraber yapt\u0131r\u0131yor. O da \u00f6l\u00fcnce Faz\u0131l Mustafa Pa\u015fa taraf\u0131ndan K\u00f6pr\u00fcl\u00fc K\u00fct\u00fcphanesi vakfiyesiyle birlikte resmen kuruluyor. B\u00f6yle ilgin\u00e7 de bir hik\u00e2yesi var ilk m\u00fcstakil k\u00fct\u00fcphanenin\u2026
\nKitaplara merakl\u0131 padi\u015fahlar var m\u0131yd\u0131?
\nElbette. Burada \u00f6nceli\u011fi Fatih Sultan Mehmed’e vermeliyiz. Pek \u00e7ok yabanc\u0131 dil bilmekte, yabanc\u0131 sanat\u00e7\u0131 ve ilim insanlar\u0131yla temas halindeydi. Fetih’ten hemen sonra \u0130stanbul’da kurulan ilk k\u00fct\u00fcphane Fatih’in kurdurdu\u011fu Saray K\u00fct\u00fcphanesi’dir. Hatta devrin \u00fcnl\u00fc \u00e2limlerinden Molla L\u00fctf\u00ee burada \u201chaf\u0131z-\u0131 k\u00fct\u00fcb\u201d olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Fatih devrindeki kitap say\u0131s\u0131 hakk\u0131nda maalesef bir bilgimiz yok. Ancak II. Bayezid d\u00f6neminde 7.200 eserin oldu\u011funu biliyoruz. Buradan yola \u00e7\u0131karak Fatih’in k\u00fct\u00fcphanesinin de \u00e7ok zengin oldu\u011fu sonucuna varabiliriz. Saray k\u00fct\u00fcphanesinde sadece \u0130slam\u00ee yazma eserler yoktu; Grek\u00e7e, Latince, Ermenice, S\u00fcryanice, \u0130talyanca ve \u0130branice yaz\u0131lm\u0131\u015f yazma eserler de mevcuttu.
\nK\u00dcT\u00dcPHANELER\u0130N ALTIN \u00c7A\u011eI
\nBa\u015fka padi\u015fahlar var m\u0131?
\nTabii. III. Ahmed, I. Mahmud ve III. Osman d\u00f6nemlerinde de zengin koleksiyona sahip geni\u015f kadrolu k\u00fct\u00fcphaneler kuruluyor. Bilhassa I. Mahmud d\u00f6nemi Osmanl\u0131 k\u00fct\u00fcphanecili\u011finin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. I. Mahmud ilme, \u00e2limlere b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermi\u015f, Yalova K\u00e2\u011f\u0131t Fabrikas\u0131’n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, matbaa yeniden faaliyete ge\u00e7irilmi\u015fti. Kitaba ve k\u00fct\u00fcphanecili\u011fe \u00f6zel bir ilgisi oldu\u011funu \u015furadan anl\u0131yoruz: Sultan I. Mahmud Ayasofya, Fatih ve Galatasaray k\u00fct\u00fcphanelerinin yan\u0131nda imparatorlu\u011fun en uzak b\u00f6lgelerindeki kalelerde bile k\u00fct\u00fcphane kuran bir insan! Balkanlarda birka\u00e7 kalede kuruyor. M\u0131s\u0131r’da g\u00fczel bir k\u00fct\u00fcphane kuruyor. Yine I. Mahmud’un sadrazamlar\u0131ndan Hekimo\u011flu Ali Pa\u015fa’n\u0131n da k\u00fclliyesinin i\u00e7in de bir k\u00fct\u00fcphane yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak isterim.
\nBug\u00fcn yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan \u201chalk k\u00fct\u00fcphanesi\u201dni kar\u015f\u0131layacak bir sistem var m\u0131yd\u0131?
\n\u015eimdi bak\u0131n, bizim k\u00fct\u00fcphanelerimizin y\u00fczde 90’\u0131 medreselere hizmet vermek i\u00e7in kurulmu\u015ftur. Ancak halk i\u00e7in kurulanlar aras\u0131nda Cihangir Camii’nde ve Bursa’da Umur Bey’in kurdu\u011fu k\u00fct\u00fcphaneleri zikredebiliriz. Mesela Umur Bey’in k\u00fct\u00fcphanesinde kitaplar 2’ye ayr\u0131l\u0131yor: Medreselilerin okudu\u011fu Arap\u00e7a kitaplar ve cami cemaatinin okudu\u011fu T\u00fcrk\u00e7e kitaplar, b\u00f6yle bir ayr\u0131m var. Cihangir’deki k\u00fct\u00fcphanede de 50 kadar kitap var. Leyla ile Mecnun, Yusuf ile Z\u00fcleyha, Tahir ile Z\u00fchre, Kan Kalesi Cengi gibi kitaplar var. Ve halk i\u00e7in \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilen kitaplar 1 ay gibi bir s\u00fcreyle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, ancak medreseliler kitaplardan genellikle s\u00fcresiz olarak istifade edebiliyor.
\nSizi kitap k\u00fclt\u00fcr\u00fc konusunda \u00e7al\u0131\u015fmaya ne sevk etti?
\nBen asl\u0131nda Osmanl\u0131 edebiyat\u0131 alan\u0131nda kariyerime devam edecektim. Ancak rahmetli Prof. Dr. Hakk\u0131 Dursun Y\u0131ld\u0131z a\u011fabey beni k\u00fct\u00fcphaneler tarihi \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik etti. Kendisi Fransa’ya gitti\u011finde \u0130slam tarihindeki k\u00fct\u00fcphanelere dair yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 incelemi\u015fti. Beni de Osmanl\u0131larda bu mevzuyu incelemeye y\u00f6nlendirdi. \u201c\u00c7al\u0131\u015f bu mevzuyu, bir hayr\u0131n olsun\u201d dedi. Ben de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu 30 y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n mahsul\u00fc. Ben ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda bu konuda rahmetli M\u00fcjgan Cumbur ile rahmetli S\u00fcheyl \u00dcnver’in baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131. Ancak temelden ele alan bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktu. Ben ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m zaman herkes bundan bir\u015fey \u00e7\u0131kmaz diyordu, benim de \u00fcmidim yoktu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. Uzun bir s\u00fcre pek\u00e7ok ar\u015fiv ve k\u00fct\u00fcphanede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivleri’ni, Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u0130stanbul ve \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015eer’iye Sicilleri ar\u015fivlerini, yerli yabanc\u0131 seyyahlar\u0131n metinlerini tarad\u0131m. Ama ara\u015ft\u0131rd\u0131k\u00e7a \u00e7ok fazla malzeme \u00e7\u0131kt\u0131 tabii. Bu kitap \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra pek \u00e7ok arkada\u015f bu mevzulara e\u011fildi, g\u00fczel i\u015fler \u00e7\u0131kacak gibi duruyor k\u00fct\u00fcphaneler ve okuma k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine\u2026
\nK\u00dcT\u00dcPHANE DOSTU ZENG\u0130NLER NEREDE?
\nSon olarak Osmanl\u0131lardaki k\u00fct\u00fcphaneler varl\u0131klar\u0131n\u0131 \u201cvak\u0131f kurumuna\u201d bor\u00e7lular. Bug\u00fcn yeteri kadar bu kuruma \u00f6nem veriliyor mu?
\nB\u00fct\u00fcn sosyal faaliyetler vak\u0131f yoluyla yap\u0131l\u0131yor Osmanl\u0131larda. Devlet adamlar\u0131, t\u00fcccar, k\u00f6yl\u00fcler, ya da ya\u015fl\u0131 bir kad\u0131nca\u011f\u0131z bile bir vak\u0131f kuruyor. O zaman her \u015fey vak\u0131flar eliyle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6zeniyor insanlar. Herkes toplumda bir hay\u0131r pe\u015finde\u2026 D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, Osmanl\u0131’da bir han\u0131m\u0131n evi var, kendisi de Kur’an okumay\u0131 biliyor, ilmihal bilgileri de yeterli. Hemen bir vakfiye yap\u0131yor, evini vakfediyor ve mahalle \u00e7ocuklar\u0131na Kur’an \u00f6\u011fretiyor. Bu kadar basit i\u015fte\u2026 Ben bug\u00fcn bu hay\u0131r yapma duygusunun geli\u015fmedi\u011fini \u00fcz\u00fclerek g\u00f6r\u00fcyorum. \u015eimdi insanlar \u201chi\u00e7 \u00f6lmeyecekmi\u015f gibi\u201d ya\u015f\u0131yorlar. \u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesi kuruldu\u011fundan beri ben vazife yap\u0131yorum burada. Fakat bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir zenginden bize ciddi bir destek gelmedi maalesef. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u201ck\u00fct\u00fcphane dostu\u201d zenginler vard\u0131r, belli d\u00f6nemlerde ba\u011f\u0131\u015f yaparlar. Mesela Konya’da valilik yapan Yusuf A\u011fa bak\u0131yor ki burada pek \u00e7ok medrese var, ancak iyi bir k\u00fct\u00fcphane yok, hemen bir bina yap\u0131p k\u00fct\u00fcphane kuruyor. Me\u015fhur Kavalal\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa 40 ya\u015f\u0131nda okuma yazma \u00f6\u011frenip Kavala’da m\u00fcthi\u015f bir k\u00fct\u00fcphane kuruyor. Biz maalesef bu \u201chay\u0131r yar\u0131\u015f\u0131n\u0131\u201d bir t\u00fcrl\u00fc geli\u015ftiremedik.<\/p>\n

Kaynak:http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

30 y\u0131ll\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n mahsul\u00fc olarak Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan ne\u015fredilen \u201cOsmanl\u0131larda K\u00fct\u00fcphaneler ve K\u00fct\u00fcphanecilik\u201d adl\u0131 kitab\u0131n yazar\u0131 Prof. Dr. \u0130smail E. Er\u00fcnsal, I. Mahmud\u2019un Ayasofya, Fatih ve Galatasaray k\u00fct\u00fcphanelerinin yan\u0131nda imparatorlu\u011fun en uzak b\u00f6lgelerindeki kalelerde bile k\u00fct\u00fcphane kuran bir insan oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihi \u00fczerine teksif eden \u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesi ilm\u00ee dan\u0131\u015fman\u0131 Prof. Dr. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-16887","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16887"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16887"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16887\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}