Bug\u00fcn art\u0131k d\u00fcnya genelindeki bu kampanyan\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, hen\u00fcz sonuna da ula\u015fm\u0131\u015f de\u011filiz. Yolun tam ortas\u0131nday\u0131z ve gelecek on y\u0131l i\u00e7in yeni \u00f6nerilerde bulunmak \u00fczere on y\u0131ll\u0131k bir tecr\u00fcbeye sahibiz.<\/p>\n
BOAI\u2019nin \u201cilke bildirimlerini, \u2026strateji bildirimlerini ve \u2026taahh\u00fct bildirimlerini yeniden onayl\u0131yoruz. \u201cDaha \u00f6nce eri\u015filememi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nemli kamu yarar\u0131\u201dna ula\u015f\u0131lmas\u0131, \u201cara\u015ft\u0131rmalar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, e\u011fitimin geli\u015ftirilmesi, zengin ile yoksulun – yoksul ile zenginin edinilen bilgiyi payla\u015fmas\u0131, bilgi kaynaklar\u0131n\u0131n olabildi\u011fince yararl\u0131 hale getirilmesi ve insanl\u0131\u011f\u0131n ortak bir entelekt\u00fcel ileti\u015fim ve bilgi aray\u0131\u015f\u0131 yolunda birle\u015fmesine zemin haz\u0131rlanmas\u0131\u201d \u00f6zlemimizi yeniden onayl\u0131yoruz.<\/p>\n
\u201cHedefin sadece arzu edilebilir veya \u00fctopik olmad\u0131\u011f\u0131, ula\u015f\u0131labilir oldu\u011fu\u201d yolundaki inanc\u0131m\u0131z\u0131 tekrar dile getiriyoruz. Son on y\u0131lda hi\u00e7bir \u015fey hedefimizi daha az ula\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmad\u0131. Aksine, AE her alanda geli\u015fti ve k\u00f6klendi. AE\u2019in nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131 \u00fczerine on y\u0131ldan fazla pratik bilgiye sahibiz. AE\u2019in teknik, ekonomik ve yasal fizibilitesi iyice test edilmi\u015f ve belgelenmi\u015ftir.<\/p>\n
Son on y\u0131l i\u00e7inde hi\u00e7bir \u015fey AE\u2019i daha az gerekli veya daha az elveri\u015fli hale getirmedi. Aksine, \u201cbilim insanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnlerini akademik dergilerde \u00fccretsiz olarak ve herhangi bir \u00fccret beklentisi olmadan yay\u0131mlamay\u0131\u201d s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. Ayr\u0131ca, bilim insanlar\u0131, genellikle \u00fccret beklentisi olmadan, edit\u00f6r ve hakem olarak makale de\u011ferlendirme s\u00fcrecine katk\u0131da bulunmaktad\u0131rlar. Ancak, hakemli ara\u015ft\u0131rma literat\u00fcr\u00fcne eri\u015fimin \u00f6n\u00fcnde yer alan; \u00e7o\u011fu zaman, ara\u015ft\u0131rma, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n zarar\u0131na olan; yazar, hakem ve edit\u00f6rlerden ziyade baz\u0131 arac\u0131lar\u0131n i\u015fine yarayan engeller kararl\u0131 bir \u015fekilde yerinde durmaktad\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak, son on y\u0131lda, hedefin daha az de\u011ferli ya da daha az u\u011fra\u015fmaya de\u011fer oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemize yol a\u00e7acak hi\u00e7 bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131r. Aksine, bilgiyi onu kullanabilecek, uygulayabilecek veya \u00fczerine bir \u015feyler ekleyebilecek herkesin eri\u015febilece\u011fi hale getirme gereklili\u011fi kendini her zamankinden daha fazla hissettirmektedir.<\/p>\n
BOAI\u2019de \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iki temel stratejiyi tekrar onayl\u0131yoruz: (Ye\u015fil AE olarak da adland\u0131r\u0131lan) AE ar\u015fivleri ve (Alt\u0131n AE olarak da adland\u0131r\u0131lan) AE dergileri. On y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbe bizi, ye\u015fil ve alt\u0131n AE’in bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in do\u011frudan ve etkili bir ara\u00e7 olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bilim insanlar\u0131n\u0131n, pazar ko\u015fullar\u0131n\u0131n veya mevzuat\u0131n yol a\u00e7aca\u011f\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri beklemeksizin hemen eri\u015febilecekleri bir kaynak oldu\u011funu yeniden onaylama noktas\u0131na getirdi.<\/p>\n
On y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbe bize orijinal BOAI\u2019de ortaya konan AE tan\u0131m\u0131n\u0131 yeniden onaylamam\u0131z i\u00e7in rehberlik etti:<\/p>\n
A\u00e7\u0131k Eri\u015fim, \u201c[hakem de\u011ferlendirmesinden ge\u00e7mi\u015f bilimsel literat\u00fcr\u00fcn], \u0130nternet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla; finansal, yasal ve teknik engeller olmaks\u0131z\u0131n, serbest\u00e7e eri\u015filebilir, okunabilir, indirilebilir, kopyalanabilir, da\u011f\u0131t\u0131labilir, bas\u0131labilir, taranabilir, tam metinlere ba\u011flant\u0131 verilebilir, dizinlenebilir, yaz\u0131l\u0131ma veri olarak aktar\u0131labilir ve her t\u00fcrl\u00fc yasal ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131labilir olmas\u0131\u201dd\u0131r. \u00c7o\u011faltma ve da\u011f\u0131t\u0131m \u00fczerindeki tek k\u0131s\u0131tlama yetkisi ve bu alandaki tek telif hakk\u0131 rol\u00fc; kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinde kontrol sahibi olabilmeleri, gerekti\u011fi gibi tan\u0131nmalar\u0131n\u0131n ve al\u0131nt\u0131lanmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in, yazarlara verilmelidir.<\/p><\/blockquote>\n
Daha \u00f6nceleri AE\u2019in benimsenmesini ve uygulamas\u0131n\u0131 geciktirmi\u015f olan problemler \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat AE daha da fazla yayg\u0131nla\u015fana kadar sorun tamamen \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f say\u0131lmaz. Bu bildirgede, orijinal BOAI\u2019de ifade edilen ama\u00e7 ve ara\u00e7lar\u0131 tekrar ifade ediyoruz ve ilerleme sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtiyoruz. Ancak ek olarak, son on y\u0131l i\u00e7inde her \u00fclke ve alanda yeni hakemli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ola\u011fan da\u011f\u0131t\u0131m bi\u00e7iminin AE olmas\u0131n\u0131 yeni hedef olarak belirliyoruz.<\/p>\n
Gelecek 10 y\u0131l i\u00e7in \u00f6neriler<\/strong><\/p>\n1. Politika \u00fczerine<\/strong><\/p>\n1.1. Her y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumu, yaz\u0131lacak t\u00fcm hakem de\u011ferlendirmesinden ge\u00e7mi\u015f bilimsel makalelerin kurumun \u00f6zel say\u0131sal ar\u015fivlerinde tutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir politikaya sahip olmal\u0131d\u0131r (bkz. 3.1. kurumsal dijital ar\u015fiv \u00f6nerileri).<\/p>\n
\n- Yay\u0131nlar resmi yay\u0131n tarihinden ge\u00e7 olmamak kayd\u0131yla, m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede, tercihen kabul edilir edilmez, dijital ar\u015five konulmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- \u00dcniversite politikalar\u0131, akademisyenlerin yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6nderecekleri dergileri se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131 g\u00f6stermelidir.<\/li>\n
- \u00dcniversite politikalar\u0131, AE dergilerde yay\u0131n yapmay\u0131 te\u015fvik etmeli, ancak zorunlu tutmamal\u0131d\u0131r; bir AE dergide yay\u0131n yapmakla yay\u0131nlar\u0131n\u0131 bir AE ar\u015fivine koymak aras\u0131ndaki fark\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 konusunda akademisyenlere yard\u0131mc\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- \u00dcniversite politikalar\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca, akademisyenlerin oylar\u0131yla olu\u015fturulmal\u0131, hemen AE istenmeli ve zorunlu olmasa da (\u00f6r. veri setleri, konferans sunumlar\u0131, kitaplar, kitap b\u00f6l\u00fcmleri, politikan\u0131n kabul edilmesinden \u00f6nce yap\u0131lan yay\u0131nlar, v.b.) yay\u0131nlar\u0131n kurumsal dijital ar\u015five konulmas\u0131 desteklenmelidir.<\/li>\n
- \u00dcniversitenin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015fartlar\u0131 yay\u0131nc\u0131lar\u0131n kabul etmemesi halinde iki yoldan birinin se\u00e7ilmesini \u00f6neriyoruz: AE i\u00e7in izin al\u0131n\u0131ncaya kadar, yay\u0131nlar\u0131n kurumsal dijital ar\u015fivde a\u00e7\u0131k eri\u015fime kapal\u0131 olarak tutulmas\u0131 gerekebilir. Veya (akademisyenlere belirli bir yay\u0131n i\u00e7in bundan vazge\u00e7me se\u00e7ene\u011fi tan\u0131yarak veya tan\u0131mayarak) kuruma, \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin ara\u015ft\u0131rma makalelerini, ileride, kurumsal dijital ar\u015fiv arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla AE\u2019e a\u00e7ma hakk\u0131 verilebilir.<\/li>\n<\/ul>\n
1.2. Y\u00fcksek lisans ve doktora dereceleri veren her y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumu; kabul edilen tezlerin, kurumun dijital AE ar\u015fivinde saklanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir politikaya sahip olmal\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yay\u0131mlamak veya bulu\u015flar\u0131 i\u00e7in patent almak isteyen \u00f6\u011frencileri kal\u0131c\u0131 bir \u015fekilde d\u0131\u015flamak yerine, bunu makul gecikmelerle yapmalar\u0131na imkan veren politikalar izlenmelidir.<\/p>\n
1.3. Ara\u015ft\u0131rmalara fon deste\u011fi sa\u011flayan kamu veya \u00f6zel her kurulu\u015f, fon destekli ara\u015ft\u0131rma \u00fcr\u00fcn\u00fc t\u00fcm bilimsel makalelerin hakem incelemesinden ge\u00e7mi\u015f s\u00fcr\u00fcmlerinin uygun bir ar\u015fivde tutularak m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa zamanda AE haline getirilmesini sa\u011flayacak bir politika benimsemelidir.<\/p>\n
\n- Yay\u0131nlar m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede, tercihen kabul edilir edilmez, resmi yay\u0131n tarihinden daha ge\u00e7 olmamak \u00fczere dijital ar\u015five konulmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Fon sa\u011flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131, yay\u0131nc\u0131lar\u0131n fon sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n AE i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015fartlar\u0131 kabul etmemesi halinde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ba\u015fka bir yay\u0131nc\u0131 aramas\u0131n\u0131 gerektirecek \u015fekilde d\u00fczenlenmelidir.<\/li>\n
- E\u011fer fon sa\u011flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131 yeni \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n AE olmas\u0131ndan \u00f6nce ambargoya izin veriyorsa, bu ambargo alt\u0131 ay\u0131 ge\u00e7memelidir. Politikalar telif hakk\u0131 ile korunmayan \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in ambargo kabul etmemelidir.<\/li>\n
- Fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar, yay\u0131n maliyeti konusuna ara\u015ft\u0131rma maliyeti gibi yakla\u015fmal\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara \u00fccret tabanl\u0131 AE dergilerde makul d\u00fczeyde bir yay\u0131n \u00fccreti \u00f6demeleri i\u00e7in yard\u0131m etmelidir.<\/li>\n
- Fon sa\u011flay\u0131c\u0131 politikalar\u0131 (tercihen CC-BY veya e\u015fde\u011feri bir lisans alt\u0131nda) \u00f6zg\u00fcr AE\u2019i desteklemelidir.<\/li>\n
- AE sa\u011flayan, di\u011fer ar\u015fivlerle ortak \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilen ve uzun s\u00fcreli koruma do\u011frultusunda ad\u0131mlar atan bir ar\u015fiv bu ama\u00e7 i\u00e7in uygundur. Fon sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n tercihi; kapsama al\u0131nan makalelerin ar\u015fivlenmesi, ar\u015fivlerin kullan\u0131m\u0131, fon sa\u011flay\u0131c\u0131 ve yazarlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolayl\u0131klar\u0131, AE\u2019in daha fazla geli\u015fmesi i\u00e7in sa\u011flanacak te\u015fvikleri en \u00e7ok destekleyen se\u00e7eneklerin hangisi oldu\u011fu gibi konularda s\u00fcregelen ara\u015ft\u0131rmalarla belirlenmelidir.<\/li>\n<\/ul>\n
1.4. T\u00fcm \u00fcniversite ve fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n AE politikalar\u0131, makalenin kabul\u00fc ve yay\u0131mlanma tarihi aras\u0131nda uygun bir AE ar\u015fivinde ar\u015fivlenmesini zorunlu k\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00dcst veri kullan\u0131labilir oldu\u011funda, m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede ar\u015fivlenmeli ve ar\u015fivleme an\u0131ndan itibaren AE olmal\u0131d\u0131r. Tam metin, kurumsal ar\u015fiv AE iznini al\u0131r almaz en k\u0131sa s\u00fcrede AE\u2019e a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
1.5. Dergi etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn, derginin, makalenin veya yazar\u0131n kalitesinin g\u00f6stergesi olacak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131ndan vazge\u00e7mek istiyoruz. Etki ve kalite \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc i\u00e7in, kolaya ka\u00e7mayan, daha g\u00fcvenilir, kullan\u0131m ve tekrar kullan\u0131ma tamamen a\u00e7\u0131k alternatif y\u00f6ntemlerin geli\u015ftirilmesini te\u015fvik ediyoruz.<\/p>\n
\n- Tek tek makalelerin etkilerinin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne ihtiya\u00e7 duyan \u00fcniversiteler, fon sa\u011flay\u0131c\u0131 kurulu\u015flar ve ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme programlar\u0131; dergi d\u00fczeyinde de\u011fil de, makale d\u00fczeyinde \u00f6l\u00e7\u00fcmler kullanmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Yeni \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin do\u011frulu\u011fu \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 te\u015fvik ediyoruz. Ara\u015ft\u0131rmalar yararl\u0131 ve g\u00fcvenilir olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi takdirde bunlar\u0131n; (akademisyenlerin atamalar ve y\u00fckseltmeler i\u00e7in de\u011ferlendirilmesi s\u0131ras\u0131nda) \u00fcniversiteler, (destek i\u00e7in yap\u0131lan ba\u015fvurular\u0131n de\u011ferlendirilmesi s\u0131ras\u0131nda) fon sa\u011flay\u0131c\u0131 kurulu\u015flar, (ara\u015ft\u0131rma etkilerinin de\u011ferlendirilmesi s\u0131ras\u0131nda) ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme programlar\u0131 ve (yay\u0131n te\u015fvikleri i\u00e7in) yay\u0131nc\u0131lar taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyoruz.<\/li>\n
- Dergi etki fakt\u00f6rlerinin nas\u0131l yanl\u0131\u015f kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve alternatif \u00f6l\u00e7\u00fcmlerin \u00f6teden beri etki fakt\u00f6rlerini kullanan \u00e7o\u011fu kurulu\u015fun amac\u0131na nas\u0131l daha iyi hizmet edece\u011fini ortaya koyacak materyallerin geli\u015ftirilmesini de te\u015fvik ediyoruz.<\/li>\n
- Etki \u00f6l\u00e7\u00fcm teknikleri geli\u015ftik\u00e7e, AE ve AE politikalar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n etkisinin artmas\u0131na katk\u0131s\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyoruz.<\/li>\n<\/ul>\n
1.6. Kurumsal dijital ar\u015fivlere sahip \u00fcniversiteler, atama ve y\u00fckseltmelerle di\u011fer kurum i\u00e7i de\u011ferlendirme ve incelemeler i\u00e7in kullan\u0131labilecek ara\u015ft\u0131rma makalelerinin bu ar\u015fivlerde saklanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.bbyhaber.com\/bby\/wp-content\/uploads\/dosyalar\/acikerisim\/resimler\/acik-erisim-logosu-genel.jpg\")
Budape\u015fte A\u00e7\u0131k Eri\u015fim Giri\u015fimi (BOAI), on y\u0131l \u00f6nce, hakem de\u011ferlendirmesinden ge\u00e7mi\u015f t\u00fcm yeni ara\u015ft\u0131rmalara a\u00e7\u0131k eri\u015fim (AE) i\u00e7in d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir kampanya ba\u015flatt\u0131. BOAI, AE fikrini icat etmi\u015f de\u011fildir. Tersine, \u201cdaha geni\u015f, derin ve h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131ya ula\u015fmak i\u00e7in\u201d nas\u0131l birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla mevcut projeleri bir araya getirmi\u015ftir. Ancak BOAI, bu ama\u00e7la \u201ca\u00e7\u0131k eri\u015fim\u201d terimini ilk kez kullanan, kamusal tan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade eden, AE’in ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131 stratejiler \u00f6neren, t\u00fcm disiplinlere ve \u00fclkelere AE i\u00e7in genel bir \u00e7a\u011fr\u0131 yapan ve \u00f6nemli bir fon deste\u011fine sahip olan ilk giri\u015fimdir.<\/p>\n